Niedoczynność tarczycy – wszystko co musisz wiedzieć

Niedoczynność tarczycy to stan, kiedy tarczyca produkuje niewystarczającą ilość hormonów, czyli trójjodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4) w stosunku do potrzeb organizmu. Dotyczy 5-7% kobiet oraz 1% mężczyzn. Ilość chorych z roku na rok niestety rośnie.

Niedoczynność tarczycy objawia się na tyle niespecyficznie, że wiele osób zanim trafia do endokrynologa, jest leczonych przez wielu specjalistów, od gastrologa po psychiatrę. Dlatego tak ważne są regularne badania kontrolne.

 

Niedoczynność tarczycy – przyczyny

 

Czynniki, które przyczyniają się do rozwoju niedoczynności tarczycy można podzielić na 2 grupy:

  • związane ze stylem życia

– przewlekły stres

– niewłaściwe diety odchudzające (niskoenergetyczne oraz niskowęglowodanowe)

– zaburzona równowaga kwasowo-zasadowa, na skutek błędów żywieniowych – zbyt duża ilość mięsa w diecie, a niewystarczająca warzyw i owoców

 

  • wtórne, czyli będące wynikiem innych chorób lub zaburzeń

– zaburzenia hormonalne: podwyższone stężenie prolaktyny i testosteronu oraz obniżone progesteronu

– zakażenia bakteryjne i grzybicze (Helicobacter pylori, Candida)

– anemia

– całkowite lub częściowe usunięcie tarczycy

– leczenie jodem radioaktywnym

– przewlekłe stosowanie niektórych leków, m.in. amiodaron, interferon α

Najczęstszą przyczyną jest jednak autoimmunologiczna choroba tarczycy, czyli Hashimoto.

 

niedoczynność tarczycy

 

Niedoczynność tarczycy – objawy

 

Zaburzona pracy tarczycy negatywnie odbija się w zasadzie na całym organizmie. Objawy są niespecyficzne i dotyczą wielu różnych narządów. Przez co trudno jest początkowo powiązać je z jednym schorzeniem. Wszystko zrzucamy na przepracowanie, problemy w domu lub pracy albo przesilenie. Nie można jednak tego bagatelizować.

 

Jakie objawy powinny zaniepokoić i zasugerować niedoczynność tarczycy?

– gwałtowny przyrost masy ciała oraz bezskuteczne odchudzanie

– sucha skóra

– pogorszenie nastroju

– zaparcia, wzdęcia

– wypadanie włosów

– problemy z koncentracją

– rozdrażnienie

– zmęczenie

– uczucie zimna

– problemy z zajściem i utrzymaniem ciąży

Zwrócenie uwagi na objawy to już pierwszy krok. Kolejny to wykonanie wyników badań, które mogą potwierdzić lub też zaprzeczyć naszym przypuszczeniom.

 

niedoczynność tarczycy

 

Niedoczynność tarczycy – diagnostyka

 

Diagnoza niedoczynności tarczycy opiera się głównie na zbadaniu 2 parametrów:

– TSH (tyreotropiny), czyli hormonu wytwarzanego przez przysadkę mózgową

– wolnych hormonów tarczycy: fT3, fT4

Lekarz powinien zlecić też badanie USG oraz przeciwciał tarczycowych anty-TPO i anty-TG, aby sprawdzić czy niedoczynność tarczycy nie jest wynikiem choroby autoimmunologicznej.

W praktyce niedoczynność tarczycy stwierdza się na podstawie podwyższonego poziomu TSH (norma: 0,55-4,78 µIU/ml, choć tak naprawdę nie powinien przekraczać 2) oraz obniżonego fT4 (norma: 0,89-1,76 ng/dl)

Bardzo często niedoczynności tarczycy towarzyszy anemia, podwyższony poziom cholesterolu oraz insulinooporność dlatego warto wykonać badania również pod tym kątem.

 

niedoczynność tarczycy - diagnostyka

 

Niedoczynność tarczycy – leczenie

 

Terapia niedoczynności tarczycy polega na codziennym przyjmowaniu leków z syntetyczną lewotyroksyną. Dawkę oczywiście ustala lekarz. Sposób przyjmowania tych leków nie może być przypadkowy. O tym jak prawidłowo je stosować przeczytacie w naszym artykule: „Leczenie niedoczynności tarczycy a prawidłowe przyjmowanie leków”.

Sprawdzanie efektywności leczenia, a więc badania kontrolne początkowo wykonuje się co 3 miesiące. Z czasem wystarczy co 6-12 miesięcy.

Odpowiednie dopasowanie dawki leków czasami nastręcza sporo problemów. Zdarza się, że mimo stale zwiększanej dawki, objawy się nasilają, a wyniki badań nie ulegają poprawie. Powinien być to dla nas sygnał ostrzegawczy. Przyczyną może być zaburzona konwersja nieaktywnego hormonu T4 do formy aktywnej, czyli T3. Niewielu endokrynologów zwraca na to uwagę, a ma to znaczenie kluczowe. Rozwiązanie tego problemu może być początkiem do ustabilizowania pracy tarczycy.

To jednak nie wszystko. Kompleksowe leczenie niedoczynności tarczycy to nie tylko regularne przyjmowanie leków, ale również odpowiednia dieta i aktywność fizyczna.

 

niedoczynność tarczycy - leczenie

 

Konwersja nieaktywnego T4 do aktywnego T3

 

Przyjmowana w lekach tyroksyna, czyli T4 musi w organizmie ulec przemianie do aktywnej postaci (T3). Tylko taka forma będzie prawidłowo oddziaływać na tarczycę. Bez poprawnej konwersji nawet ogromne dawki leków nie będą skuteczne.

 

Jak sprawdzić czy dochodzi do prawidłowej konwersji T4 do T3?

Najpierw trzeba obliczyć procentową wartość fT4 i fT3 (oddzielnie dla każdego z tych dwóch parametrów)

Norma na fT3: 2,30-4,20 pg/ml

Norma na fT4: 0,89-1,76 ng/dl

 

Wzór:

(wynik naszego badania – dolna granica normy) / (górna granica normy – dolna granica normy) x 100

 

Procentowe wartości fT3 i fT4 powinny być do siebie zbliżone i nie przekraczać 50%. Jeśli różnica między tymi parametrami będzie duża, z przewagą fT4, to objawy niedoczynności będą mocno odczuwalne. Świadczy to również o tym, że mimo dużych ilości fT4 nie dochodzi do poprawnego przekształcenia w aktywną formę, która poprawiałaby stan tarczycy. Wniosek jest taki, że konwersja jest zaburzona. W takiej sytuacji należy znaleźć tego przyczynę i ją usunąć.

Najczęstszym przyczynami nieprawidłowej konwersji T4 w T3 jest nadmierne wydzielanie kortyzolu (związane ze stresem, ale również nieodpowiednią aktywnością fizyczną) oraz zaburzona mikroflora jelitowa.

Uregulować skład mikroflory jelitowej można przyjmując odpowiednie probiotyki.

A jak zmniejszyć poziom kortyzolu? Unikając stresu, dbając o odpowiednią długość snu (minimum 6, optymalnie 8), wykluczając nietolerancje pokarmowe oraz wyciszając się przed snem (spędzanie wieczoru przed telewizorem, komputerem lub telefonem sprawia, że jesteśmy narażeni na niebieskie światło, które stymuluje organizm do produkcji kortyzolu).

 

 

Czym różni się niedoczynność tarczycy od Hashimoto?

 

Warto podkreślić, że najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest właśnie Hashimoto. Można jednak chorować na niedoczynność, bez podłoża autoimmunologicznego.

Różnica między niedoczynnością tarczycy a Hashimoto jest kluczowa. Przyczyną Hashimoto nie jest nieprawidłowa praca tarczycy, ale układu odpornościowego. To właśnie układ odpornościowy doprowadza do niszczenia tarczycy, która staje się niedoczynna i produkuje zbyt małą ilość hormonów

 

 

Niedoczynność tarczycy – dieta

 

Jeśli ktoś Ci powiedział, że nie ma sensu dbać o dietę chorując na niedoczynność tarczycy, bo to nic nie zmieni, to go nie słuchaj. To nieprawda. Dobra dieta nie tylko pozwoli na ubytek masy ciała, ale również zlikwiduje nieprzyjemne objawy oraz poprawi pracę tarczycy.

 

Jakie produkty należy wykluczyć, a na jakie uważać przy niedoczynności tarczycy?

 

źródła chloru i fluoru

Oba te pierwiastki są antogonistami jodu, czyli blokują jego wchłanianie, przez co uniemożliwiają prawidłową pracę tarczycy. Głównym źródłem fluoru jest pasta do zębów. Natomiast chlor w głównej mierze pozyskujemy z chlorowanej wody. Dotyczy to głównie wody basenowej, ponieważ chlor wchłania się przez skórę. Nie trzeba jednak z tego powodu rezygnować z aktywności na basenie, ale szukać miejsc, w których woda jest ozonowana.

 

produkty mleczne i gluten

W niedoczynności tarczycy podobnie jak w Hashimoto bardzo często występuje nietolerancja glutenu, laktozy i kazeiny. Dlatego warto z tych składników zrezygnować.

To zalecenie w dalszym ciągu budzi spore kontrowersje. Natomiast nasze doświadczenia wskazują jednoznacznie na korzyść stosowania diety bezglutenowej i bezlaktozowej w niedoczynności tarczycy.

Gdzie znajdziemy gluten? W produktach z pszenicy, żyta i jęczmienia. Uwaga na produkty owsiane, które są naturalnie bezglutenowe, ale bardzo często podczas uprawy czy w procesie produkcyjnym zostają nim zanieczyszczone.

 

źródła goitrogenów

Są to związki, które utrudniają wchłanianie jodu z diety oraz utrudniają jego późniejsze wykorzystanie w organizmie. Powodują wzrost TSH oraz hamują przemianę T4 w T3. Źródła goitrogenów to m.in.: kalafior, brokuł, jarmuż, kapusty, nasiona roślin strączkowych.

Dobrą informacją jest to, że podczas gotowania czy procesu fermentowania (np. kiszona kapusta) znaczna część goitrogenów jest usuwana. Dlatego ograniczeniom powinny podlegać tylko surowe formy tych produktów.

Natomiast bezwzględnie należy wykluczyć soję i jej przetwory, która zawiera szczególnie złośliwą i oporną odmianę goitrogenów.

 

niedoczynność tarczycy

 

3 podstawowe zasady diety w niedoczynności tarczycy

 

regularnie spożywane posiłki

Dzięki temu można zapobiec wahnięciom w stężeniu glukozy, które źle znosi i tak obciążona tarczyca. Prawidłowa przerwa pomiędzy posiłkami to 3-4 godziny.

 

właściwa wartość energetyczna

Stosowanie zbyt niskoenergetycznej diety nie tylko nie przynosi oczekiwanych rezultatów, ale dodatkowo pogarsza stan tarczycy i jeszcze bardziej spowalnia metabolizm. Z tego powodu mówi się, że chorując na niedoczynność tarczycy tyje się od liścia sałaty. Kluczem do sukcesu nie jest mała ilość kalorii, ale odpowiednia.

 

odpowiednia ilość dobrych węglowodanów

Diety niskowęglowodanowe negatywnie wpływają na pracę tarczycy. Bez odpowiedniej ilości węglowodanów nie dochodzi do prawidłowej konwersji T4 w T3.

Głównym źródłem węglowodanów w diecie są produkty zbożowe, warzywa i owoce. Rezygnacja z glutenu wiąże się z koniecznością wykluczenia pewnych zbóż z diety. To nie oznacza, że każde zboże jest zabronione.

Jakie produkty zbożowe są dozwolone? Produkty gryczane, ryż, amarantus, komosa ryżowa oraz oznaczone przekreślonym kłosem produkty owsiane. Pewnym ograniczeniom musi podlegać kasza jaglana, choć nie ma konieczności wykluczać jej całkowicie.

 

Na jakie składniki należy zwrócić szczególną uwagę w diecie w niedoczynności tarczycy?

 

selen

Jest składnikiem enzymów uczestniczących w reakcjach, które warunkują odpowiednią pracę tarczycy. Poprawia konwersję T4 w T3.

Źródła: mięso, jajka, nasiona roślin strączkowych, orzechy brazylijskie

 

cynk

Jest potrzebny do produkcji hormonów tarczycy oraz ich prawidłowej przemiany do formy aktywnej. Dodatkowo wspomaga odporność oraz ogranicza wypadanie włosów, które jest częstym objawem niedoczynności tarczycy.

Źródła: kasza gryczana, nasiona słonecznika, orzechy

 

żelazo

Jego braki są konsekwencją niedoboru tyroksyny, która jest odpowiedzialna m.in. za syntezę hemoglobiny. Z kolei niedobór żelaza prowadzi nie tylko do rozwoju niedokrwistości, ale również poważnie zaburza pracę tarczycy. Dodatkowo odpowiednia ilość żelaza w diecie poprawia konwersję T4 w T3

Źródła: mięso, jajka, natka pietruszki

 

omega-3

Są to związki, które poprawiają koncentrację i pozytywnie wpływają na odporność organizmu. Do tego regulują stężenie cholesterolu i triglicerydów we krwi, które często w niedoczynności tarczycy przekraczają normę.

Źródła: ryby, orzechy włoskie, olej lniany, siemię lniane, nasiona chia

 

witamina D3

Niedobór tej witaminy może dotyczyć nawet 90% polskiego społeczeństwa. Niestety bardzo trudno jest zrealizować na nią zapotrzebowanie samą dietą. W miesiącach letnich wystarczy 15 minut ekspozycji na słońce w godzinach 10-15 by zapewnić sobie odpowiednią jej ilość. W okresie jesienno-zimowym, a dokładnie od września do kwietnia zalecana jest suplementacja dla wszystkich. U osób z niedoczynnością tarczycy najlepiej kontrolować stężenie tej witaminy, ponieważ niedobory mogą być tak głębokie, że przyjmowanie suplementów może być potrzebne przez cały rok. Dodatkowo witamina D3 zmniejsza objawy depresyjne, które towarzyszą tej chorobie oraz poprawia konwersję T4 w T3.

Źródła: jajka, ryby, synteza skórna ze słońca

 

magnez

Poprawia pracę tarczycy, konwersję T4 w T3, a także przyspiesza metabolizm. Niedobór magnezu skutkuje zmniejszoną wrażliwością tkanek na insulinę, a także nieodpowiednim przyswajaniem jodu. Osoby z niedoczynnością tarczycy są bardziej narażone na niedobory tego składnika mineralnego.

Źródła: kakao, nasiona słonecznika, orzechy, kasza gryczana, nasiona roślin strączkowych

 

Niedoczynność tarczycy – aktywność fizyczna

 

Aktywność fizyczna powinna być ważnym elementem życia osoby z niedoczynnością tarczycy. Nie może to być jednak przypadkowy ruch. W tej sytuacji “więcej” nie znaczy “lepiej”. Podczas intensywnych ćwiczeń fizycznych wydzielany jest kortyzol, hormon, który wpływa na pracę tarczycy, ale również pobudza wydzielanie insuliny.

Nadmiar insuliny znacznie utrudnia ubytek masy ciała, ale nie tylko. Przewlekłe wydzielanie insuliny w zbyt dużych ilościach powoduje, że komórki przestają na nią prawidłowo reagować i rozwija się insulinooporność.

Jaka jest więc zalecana aktywność fizyczna?

  • najlepiej ćwiczyć 2-3 razy w tygodniu po około 45 minut
  • odpowiednie formy ruchu to np.: jazda na rowerze, szybkie marsze, ćwiczenia na orbitreku i stepperze

niedoczynność tarczycy

 

Osoba z niedoczynnością tarczycy nie jest skazana na nadmierną masę ciała, złe samopoczucie czy inne, nieprzyjemne objawy. W tym celu odpowiednia dieta jest niezbędna.

Jeśli więc interesuje Cię prawidłowa dieta w niedoczynności tarczycy skorzystaj z naszego doświadczenia i wypróbuj dietę w niedoczynności tarczycy